باشد ، يا ضرورى دين ، يا اتّفاقى علماء ، يا احتياط باشد ، تقليد حىّ اعلم در آنها ضرور نيست ، و همچنين مستحبّات ( 1 ) ( هم - خ ل ) .

--> مسائلى كه نظير آنها به حساب مىآيد - مانند دگرگونى موضوع حكم - بايد از مجتهد زنده تقليد كرد ، و يا به طريق احتياط عمل كرد ؛ البته فروض ديگرى هم هست كه فعلا در اين مقام ، لزومى به بحث از آنها نيست . در ادامهء متن مواردى ذكر شده است كه تا حدودى تقليد از ميّت مجاز دانسته شده است ، و همين معنا بعضى از مطالب گذشته را تأييد مىكند ، تذكر اين نكته هم لازم است كه دليل صريح و روشنى كه قابل نقض نباشد بر منع از تقليد ميّت - بطور اطلاق و نسبت به همهء موارد - نمىتوان اقامه كرد . اجتماعى هم كه ادّعا شده است هم اصل آن قابل ترديد است ، و هم مورد آن ، كه در جاى خود مورد بررسى و نقد قرار گرفته است . ( مراجعه شود ) 1 - ( امد ) در اين مورد مرحوم شيخ اعظم در كتاب « سرور العباد » مسأله‌اى ذكر فرموده‌اند كه مناسب است به آن توجه شود : « در مستحبات چيزهائى كه خلاف ندارد در اصل مستحب بودن آن ، تقليد هر مجتهدى - چه حىّ و چه ميّت - مىتوان